สมัยรัชกาลที่ 5 ช่วงที่สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นนายทหารรักษาวังหลวง ทรงเขียนชื่อผู้ที่มีชื่อเสียงหลายชื่อ ถามคนที่เข้าๆออกๆประตูวังว่า รู้จักใครมากที่สุด

ท่านขรัวโต (สมเด็จพุฒาจารย์ วัดระฆัง) พระบาทสมเด็จพระ พุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (รัชกาลที่ 1) และอีนากพระโขนง

น่าแปลก ที่คนกลับรู้จักอีนากพระโขนงมากที่สุด

รัชกาลที่ 6 ขณะดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ กำลังศึกษาอยู่ประเทศอังกฤษ ได้ทรงแต่งเรื่อง...นากพระโขนง 2 เป็นภาษาอังกฤษ ต่อมาจึงมีฉบับภาษาไทย

พ.ศ.2455 เรื่องอีนากก็ถูกปรุงแต่งให้เป็นละครร้อง ผู้ปรุงแต่ง ใช้นามปากกาว่า หมากพญา หรือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงษ์

คนไทยเริ่มรู้จักนายมาก ผัวอีนาก จากละครร้องเรื่องนี้เอง

พ.ศ.2467, 2474, 2481 มีคนแต่งเรื่องแม่นากพระโขนงเป็นนิยายคำกลอน

พ.ศ.2473 มหาอำมาตย์ตรีพระยาทิพโกษา เล่าเรื่องผีอีนาก ไว้ในประวัติสมเด็จพุฒาจารย์โต ขรัวโตท่านไปป่าช้าวัดมหาบุศย์ เรียกนางนากขึ้นมา เจาะเอากระดูกหน้าผากนางนากมาลงยันต์

ทำเป็นปั้นเหน่งคาดเอว

ปี 2471 ขุนชาญคดี เขียน เรื่องผีนางนาก ใน นสพ.บางกอกการเมือง ต่อมาเรื่องผีนางนากก็กลายเป็นลำตัด เป็นหนังสือฝึกอ่านสำหรับเด็ก เป็นละครวิทยุ เป็นหนังสร้างกันนับครั้งแทบไม่ถ้วน

หลักฐานสุดท้าย น่าสนใจมาก ก.ศ.ร.กุหลาบ (เกิดสมัย ร.3 พ.ศ.2377 ตายสมัย ร.6 พ.ศ.2464) เขียนไว้ในหนังสือสยามประเภท ฉบับมีนาคม พ.ศ.2442 ว่า

พระศรีสมโภช (บุศย์) ผู้สร้างวัดมหาบุศย์ เล่าเรื่องอำแดงนากพระโขนง ถวายพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส เสด็จอุปัชฌาย์ของนายกุหลาบ...ฟังว่า

ในรัชกาลที่ 3 อำแดงนาก บุตรขุนศรี นายอำเภอ บ้านอยู่ปากคลองพระโขนง ภรรยานายชุ่ม ตัวโขนทศกรรฐ์ ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี...คลอดลูกตาย ศพฝังป่าช้าวัดมหาบุศย์

ฝังแล้วก็หาได้มีปีศาจหลอกผู้ใดไม่ เป็นแต่ลูกชายหวงทรัพย์ สมบัติของบิดา กลัวบิดามีภรรยาใหม่ ทำอุบายใช้คนไปขว้างปาชาวเรือ ตามลำคลองริมป่าช้า

ตัวบุตรชายแต่งกายคล้ายมารดา กระทำกิริยาเป็นผีดุร้าย หลอกคน หลอกชาวบ้าน

จนกลัวกันทั่วทั้งพระโขนง

สรุปเรื่องผีแม่นากตามคำบอกเล่าของนายกุหลาบ เกิดสมัย ร.3 ตัวตนของแม่นากเคยมีจริง

แต่ผีที่เล่าลือกัน เป็นผีปลอม

รายละเอียดเรื่องแม่นาก ผมอยากให้ไปหาอ่านจากหนังสือ เปิด ตำนานแม่นากพระโขนง คุณเอนก นาวิกมูล รวบรวมไว้ให้อ่านครบทุกด้าน อ่านแล้วเกิดปัญญา...ได้ดวงตาเห็นธรรม

เรื่องของความเชื่อ...ถ้าเริ่มต้นกันให้ชัดๆว่า จริงๆแล้วผีไม่มีในโลก เมื่อแน่ใจว่าผีไม่มี องค์เทพ องค์เทวี ซึ่งเป็นผีชั้นสูง ก็เป็นเรื่องโคมลอย เสกสรรปั้นแต่งกันขึ้นเอง

แต่ก็ไม่น่าเชื่อเลย วันนี้ ทั้งพระทั้งเทพทั้งผีตีตั๋วอยู่สวรรค์ชั้นเดียวกัน พูดจาภาษาเดียวกัน ทั้งร่างทรง ทั้งองค์พระ ช่วยกันปั๊มช่วยกันเสกองค์เทพ ออกขายเหมือนสินค้า

เมื่อขึ้นชื่อว่าเป็นผี...ถึงจะหลอกได้ แต่ก็คงไม่นาน...ไม่น่ากลัวเท่าคนหลอกคนด้วยกัน ไม่ว่าบ้านไหนเมืองไหน คนโง่ ก็มักเป็นเหยื่อคนฉลาด อยู่วันยังค่ำแหละครับ